To nic innego, ni? legalne narkotyki. „Dopalacze” to tylko okre?lenie slangowe. W j?zyku angielskim kryj? si? one pod nazwami: legal high, herbal high, smarts, boosters. S? to ?rodki zast?pcze, czyli substancje za?ywane w celu wywo?ania efektu odpowiadaj?cego za?yciu narkotyków. Dzia?aj?c jak narkotyki uzale?niaj? równie? tak jaki i one. Wytwarzane s? pod postaci? proszków, mieszanin zió?, kadzide?, wyci?gów, kapsu?ek i tabletek. W sk?adzie chemicznym niektórych dopalaczy znaleziono trutk? dla szczurów, mielone szk?o, nawozy chemiczne, rt??, o?ów. Dopalacze to trucizna! Ich za?ycie mo?e spowodowa? ?mier?. Zaczynaj? dzia?a? ju? nawet po 1-5 minutach od za?ycia, a efekt ich dzia?ania, w zale?no?ci od rodzaju, utrzymuje si? od 0,5 godziny do nawet 20 godzin. Niektóre dopalacze mog? dzia?a? z „opó?nionym zap?onem” (po 5-6 godz.).

• Energetyki,
• Psychodeliki,
• Halucynogeny,
• Stymulanty,
• Relaksuj?ce,
• Euforyzuj?ce.

Napoje energetyczne

Dost?pne prawie w ka?dym sklepie i niebudz?ce najmniejszych podejrze?, zawieraj? niewielkie dawki substancji uzale?niaj?cych. Te substancje to guarana i tauryna. Bezsenno??, zaburzenia l?kowe i depresja – to stany, do których mo?e doprowadzi? za?ywanie guarany. Natomiast tauryna poprawia metabolizm na krótki czas oraz daje przyp?yw energii. Niestety, po pewnym czasie prowadzi do wyczerpania psychicznego i fizycznego oraz do depresji. Znane s? przypadki osób, u których po odstawieniu napojów energetycznych, zaobserwowano typowe objawy abstynencji, jak w alkoholizmie, np.: drgawki, delirium, inne dolegliwo?ci zwi?zane z odstawieniem u?ywki.

Objawy za?ywania

Niemo?liwym jest podanie jednorodnego profilu osoby za?ywaj?cej dopalacze, ani spektrum objawów, po których od razu mo?na wywnioskowa?, ?e to one za nimi stoj?. Poni?ej mo?na odnale?? przyk?adowe objawy mog?ce wskazywa? na za?ywanie substancji psychoaktywnych w ogóle. Trzeba pami?ta?, ?e istnieje wiele rodzajów dopalaczy skoncentrowanych na wywo?ywaniu ró?norodnych efektów, dlatego spektrum objawów mo?e by? bardzo rozleg?e i ró?ni?ce si? mi?dzy sob?.

1. Wygl?d zewn?trzny:

• zmieniona blada i ziemista cera,
• owrzodzenia w okolicach nosa,
• spadek wagi,
• zaniedbanie higieny,
• przekrwione oczy, rozszerzone lub zw??one ?renice.

?2. Zachowanie:

• du?e wahania nastrojów,
• nag?a zmiana nawyków,
• izolowanie si? od bliskich,
• napady z?o?ci, agresji,
• napady euforii lub obni?onego nastroju,
• problemy finansowe, wynoszenie przedmiotów z domu,
• be?kotliwa mowa,
• brak zainteresowania ulubionymi zaj?ciami.

3. Objawy chorobowe:

• omdlenia,
• os?abienia,
• nag?e pogorszenie stanu uz?bienia,
• skoki temperatury,
• nag?e zmiany ci?nienia,
• wymioty,
• bóle cia?a,
• wysi?k nosa.

?4. Otoczenie:

• ci??ki, s?odkawy zapach w pokoju,
• fifki,
• bibu?ki i urz?dzenia do robienia skr?tów,
• dziwny zapach ubra?,
• pude?eczka, s?oiki z nieznanymi substancjami,
• miarki, ?y?eczki z przebarwieniami.

Dlaczego niektóre nastolatki si?gaj? po narkotyki?

• Ucieczka od problemów - Narkotyki mog? si? wydawa? sposobem na ucieczk? od nieprzyjemnej rzeczywisto?ci i poradzenie sobie z problemami takimi, jak:nadmierne wymagania ze strony szko?y, rozpad rodziny czy trudno?ci w relacjach z rówie?nikami.
• Nuda - Poczucie nudy, brak atrakcyjnych sposobów sp?dzania wolnego czasu cz?sto sk?aniaj? m?odzie? do si?gania po narkotyki, które staj? si? w ich przekonaniu, najciekawszym sposobem na wype?nienie czasu i poradzenie sobie z uczuciem znudzenia.
• Poszukiwanie pobudzenia - Niektóre nastolatki wierz?, ?e u?ywanie narkotyków mo?e dawa? przyjemne wra?enia fizyczne i psychiczne, a wprowadzenie si? w stan silnego pobudzenia pozwala osi?gn?? wspania?e samopoczucie.
• Poczucie pewno?ci siebie w sytuacjach spo?ecznych - Typow? cech? m?odych ludzi jest poczucie niepewno?ci w sytuacjach spo?ecznych i kontaktach towarzyskich. Niektórzy z nich widz? w narkotykach sposób na dodanie sobie odwagi i pewno?ci siebie w relacjach z rówie?nikami.
• Ch?? przystosowania si? do grupy - Branie narkotyków jest niekiedy rodzajem ceny, jak? si? p?aci za przynale?no?? do grupy. M?odzi ludzie pragn? by? akceptowani przez rówie?ników, chc? by? postrzegani przez kolegów jako „fajni kumple”. Si?gaj? po narkotyki w przekonaniu, ?e pomog? im one w dopasowaniu si? do grupy rówie?niczej. W sytuacji, gdy najbli?si koledzy eksperymentuj? z narkotykami, przeciwstawienie si? presji grupy mo?e by? bardzo trudne.
• Ciekawo?? - Jednym z motywów eksperymentowania z narkotykami jest ciekawo??, która jest naturaln? cech? okresu dorastania. Nastolatki cz?sto si?gaj? po narkotyki, poniewa? s? ciekawe efektów, jakie one wywo?uj?.

Dlaczego nastolatki nie bior? narkotyków?

Wi?kszo?? nastolatków nie si?ga po narkotyki lub podejmuje jedn? prób? dla zaspokojenia ciekawo?ci. Wiedza o tym, co ich zniech?ca powstrzymuje, jest równie wa?na, jak znajomo?? motywów si?gania po narkotyki. Wskazuje bowiem kierunki dzia?a? wychowawczych i profilaktycznych. A oto odpowiedzi nastoletnich uczniów uzyskane w ameryka?skich badaniach ankietowych.

Co powstrzymuje m?odzie? prze si?ganiem po narkotyki?:

• Dezaprobata dla u?ywania narkotyków wyra?ana przez znacz?ce osoby z bliskiego otoczenia (rodziców, przyjació?, krewnych innych doros?ych);
• Strach przed konsekwencjami prawnymi (wej?ciem w konflikt z prawem);
• Powa?ne traktowanie swojej przysz?ej roli rodzica. Potrzeba bycia pozytywnym wzorcem dla w?asnych dzieci;
• Orientacja na zrobienie kariery zawodowej. U?ywanie narkotyków mo?e uniemo?liwi? zrealizowanie tych aspiracji ?yciowych;
• Posiadanie wielu zainteresowa?, aktywne sp?dzanie czasu wolnego (liczne hobby, dorywcza praca zarobkowa, wolontariat);
• Brak pieni?dzy na zakup narkotyków;
• Z?e do?wiadczenie z próbowaniem narkotyków (fatalne samopoczucie, nieprzyjemne objawy);
• Przekonanie, ?e narkotyki rujnuj? zdrowie cz?owieka;
• Obawa przed uzale?nieniem si?;
• Obawa przed utrat? kontroli nad sob?. Pod wp?ywem narkotyków mo?na zrobi? co?, czego pó?niej b?dzie si? ?a?owa?.

Udowodniono, ?e najwi?ksz? moc chroni?c? ma:

• Okazywanie mi?o?ci i zainteresowania ?yciem dziecka (mów dziecku, ?e jest dla ciebie najwa?niejsz? osob?, ?e zale?y ci, by by?o zdrowe i szcz??liwe, poznaj jego przyjació?, zainteresowania i sposoby sp?dzania czasu wolnego);
• Dobre porozumiewanie si? z dzieckiem (rozmawiaj z dzieckiem cz?sto, pytaj o jego zdanie, uwa?nie s?uchaj, rozmawiaj tak?e na trudne tematy – o narkotykach, alkoholu, dojrzewaniu);
• Zdrowa dyscyplina (postaw jasne granice – wyra? zdecydowany sprzeciw wobec u?ywania narkotyków i innych ?rodków psychoaktywnych, podaj oczekiwania dotycz?ce godzin powrotu do domu, kontaktów z kolegami, sprawdzaj na co wydawane jest kieszonkowe, itp.);
• Wspieranie dziecka (doceniaj wysi?ki w osi?ganiu celów, chwal dziecko za sukcesy i odpowiedzialno?? – podnosisz tym jego poczucie w?asnej warto?ci. Zapewniaj, ?e zawsze mo?e liczy? na twoj? pomoc w trudnych sytuacjach);

Aby rozmawia? z dzieckiem na trudne tematy nie trzeba by? ekspertem, ale warto jednak dowiedzie? si? wi?cej korzystaj?c z wiarygodnych materia?ów.

Co robi?, gdy podejrzewamy, ?e dziecko u?ywa „dopalaczy” lub narkotyków?

• Nie zwlekaj. Zareaguj od razu, ale nie dzia?aj pod wp?ywem emocji – porozmawiaj z dzieckiem;
• Zapytaj o powody – dlaczego u?ywa tych substancji;
• U?wiadom mu konsekwencje i zagro?enia zwi?zane z ich u?ywaniem;
• Porozmawiaj na temat nacisku i manipulacji ze strony grupy bior?cej „dopalacze”;
• Powiedz, ?e martwisz si? o nie i ?e zawiod?o twoje zaufanie;
• Daj mu szans? poprawy, ale przygl?daj si? uwa?nie post?powaniu;
• Nie daj si? przekona? argumentom dziecka, ?e to niegro?ne, naturalne substancje,„bezpieczna alternatywa dla narkotyków” lub ?e to taka moda;
• Je?eli uznasz za konieczne wprowad? nowe zasady i konsekwencje (czasowe cofni?cie przywilejów, ograniczenie rozmów telefonicznych, kontaktów z rówie?nikami, dost?pu do komputera, itp.);
• Je?li stwierdzisz, ?e zagro?enie jest powa?ne, szukaj pomocy u specjalistów (psycholog, pedagog szkolny lub terapeuta uzale?nie?);
• Sprawd? czy w okolicy s? sklepy z „dopalaczami”. Zawi?? koalicj? z innymi rodzicami, porozmawiajcie o problemie w szkole – wspólnie ?atwiej stawi? czo?a i znale?? rozwi?zanie.

?ród?a:

• Ulotka Ministerstwa Zdrowia i Krajowego Biura ds. Przeciwdzia?ania Narkomanii;
• Scenariusze ORE;
• Wi?c jestem - studencki serwis rozwoju